Lata dziewięćdziesiąte XX wieku to okres, w którym gospodarka Polski napotkała szereg trudności związanych głównie z kontynuacją transformacji ustrojowej, zapoczątkowanej w 1989 roku.
 

Długotrwały kryzys i rozkład nakazowo-rozdzielczych mechanizmów zarządzania państwem, jaki miał miejsce w latach osiemdziesiątych, doprowadził do całkowitego upadku ekonomicznego kraju. Wysoka stopa inflacji, niedobór towarów, obniżająca się z miesiąca na miesiąc stopa życiowa, wzrost bezrobocia - to problemy, z którymi musiało się zmierzyć polskie społeczeństwo. Raczkująca gospodarka wolnorynkowa oznaczała m.in. konieczność zrównoważenia rynków, stłumienia inflacji, postępu prywatyzacji, liberalizacji stosunków z zagranicą. Trudne początki, dzięki determinacji społeczeństwa, zaowocowały jednak w niedługim okresie szybkim wzrostem wskaźników produkcji, modernizacją gospodarki, postępem technologicznym przemysłu.

 

Zmieniająca się sytuacja gospodarcza Polski na początku lat dziewięćdziesiątych kreśliła pesymistyczne perspektywy dla WSK Rzeszów. Należy pamiętać, że wraz z załamaniem się gospodarki centralnie planowanej WSK Rzeszów straciło głównego importera swoich wyrobów w postaci bloku wschodniego. Utrata ponad 70-procentowego rynku zbytu groziła katastrofą.
 

W 1992 roku nastąpiło pogorszenie rentowności oraz stopy zysku. Trudna sytuacja finansowa spowodowała drastyczne obniżenie nakładów inwestycyjnych z 85 886 mln zł w 1991 roku do 7 097 mln zł w roku 1992.

 

Jedynym sposobem na poprawę niepokojącej sytuacji przedsiębiorstwa była kompleksowa restrukturyzacja, której projekty powstały w roku 1992 i były wdrażane przez kolejne trzy lata. Historycznym wydarzeniem było przekształcenie firmy w spółkę. Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Rzeszów” Spółka Akcyjna powstała 1 sierpnia 1994 roku w wyniku przekształcenia przez organ założycielski, tj. Ministerstwo Przemysłu i Handlu, przedsiębiorstwa państwowego WSK „PZL-Rzeszów” w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Restrukturyzacja firmy obejmowała pięć etapów: organizacyjny, majątkowy, produkcyjny, technologiczny i finansowy. W celu przekształcenia struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa w bardziej funkcjonalną, czytelną i wyspecjalizowaną zrealizowano kolejny etap restrukturyzacji - wydzielenie części majątku firmy niezwiązanego bezpośrednio z podstawowym profilem działalności. W ten właśnie sposób osobowość prawną uzyskały takie spółki jak: Trans-WSK, Konsbud-WSK, Gambit-WSK, Test-WSK i EC-WSK.
 

Utrata głównych importerów, restrukturyzacja firmy oraz plan uściślenia produkcji spowodowały potrzebę reorientacji kierunków sprzedaży, a co za tym idzie poszukiwanie nowych rynków zbytu.

Firma stanęła przed koniecznością nawiązania współpracy z rynkami zagranicznymi i zwiększenia poziomu produkcji, a także podniesienia jakości wyrobów. W wyniku działań marketingowych nawiązano współpracę z wieloma klientami na rynkach zachodnich, dla których dostarczano: odlewy i odkuwki, części i zespoły do nowych turbosprężarek, części motoryzacyjne, silniki PZL-Franklin, części i zespoły silników lotniczych.
Wkroczenie WSK Rzeszów na rynki zachodnie spotkało się z realiami produkcji opartej na nowoczesnych technologiach i systemach pracy. W celu podniesienia konkurencyjności eksportowanych produktów wprowadzono wiele zmian polegających na wprowadzeniu wyższych wymagań technicznych, nowoczesnych metod obróbki, nowych narzędzi, materiałów itp.

W początkowym okresie działalności spółki WSK Rzeszów zastosowano po raz pierwszy obrabiarkę laserową CNC do wycinania złożonych kształtów w blachach, wprowadzono narzędzia z płytkami spiekanymi, powlekanymi azotkiem tytanu z renomowanych firm światowych, wdrożono metodę napylania plazmowego na urządzeniu METCO. Wprowadzenie do produkcji nowoczesnych technologii zaowocowało eliminacją części kosztów, obniżeniem czasu produkcji, skomasowaniem procesów itp.

Ze względu na wysoką jakość produktów oraz ich atrakcyjną cenę współpracę z WSK-Rzeszów podjęły przedsiębiorstwa zagraniczne: Pratt & Whitney Kanada, Engine Systems and Motivepower Industries Company USA, General Electric USA, Volvo Szwecja, AlliedSignal USA, ABB Szwajcaria, Same Deutz-Fahr Group Włochy, Hispano-Suiza Francja, Snecma Francja, Rolls-Royce Wielka Brytania i wiele innych.
 

Spółka WSK „PZL-Rzeszów” prowadziła w latach dziewięćdziesiątych działalność:

• produkcyjną,

• remontowo-serwisową,

• usługową,

• projektowo-badawczą.

 
 Działalność gospodarcza firmy realizowana była w trzech głównych zakładach:

• Zakładzie Lotniczym,
• Zakładzie Metalurgicznym,
• Zakładzie Obsługi,
   

które były wspierane przez piony:

• Pion Handlowo-Marketingowy,
• Pion Badawczo-Rozwojowy,
• Pion Ekonomiczny,
• Pion ds. Administracyjnych.
   

Powyższa struktura pozwalała na minimalizację czasu produkcji poprzez usprawnienie kooperacji poszczególnych jednostek i optymalizację procesów. Było to ułatwieniem nie tylko dla przedsiębiorstwa, ale także dla klientów poprzez uproszczenie kontaktów produkcyjno-handlowych oraz uzyskanie pełnej gamy usług od jednego partnera.
 
Zakład Lotniczy był największą jednostką produkcyjną wchodzącą w skład przedsiębiorstwa. Wartość sprzedaży Zakładu Lotniczego w 1999 roku wynosiła ponad 190 mln zł, co stanowiło ok. 62% ogólnego przychodu ze sprzedaży w przedsiębiorstwie. Zakład Lotniczy w latach dziewięćdziesiątych produkował następujące wyroby:

• łopatki turbin i sprężarek, aparaty kierujące,
• wały, wałki, elementy obrotowe,
• koła zębate, korpusy, przekładnie,
• turbosprężarki,
• tłumiki drgań skrętnych.
   

Zakład Metalurgiczny był drugim, po Zakładzie Lotniczym, dostawcą produktów eksportowanych przez WSK na rynki zachodnie. W skład struktury organizacyjnej Zakładu Metalurgicznego wchodziły:

• odlewnie: aluminium, precyzyjna, żeliwa,
• kuźnia,
• laboratorium odlewnicze,
• modelarnia i matrycownia.
   

Zakład Obsługi składał się z dwóch podjednostek:

• Zespołu Wydziałów Narzędziowych,
• Zespołu Utrzymania Ruchu, w których wykonywano narzędzia obróbcze oraz urządzenia i oprzyrządowanie technologiczne do produkcji lotniczej, motoryzacyjnej i rynkowej, a także dbano o systematyczną modernizację maszyn i urządzeń.
   

W celu szczególnej dbałości o wysoką konkurencyjność eksportu wprowadzono System Zapewnienia Jakości, który został opisany w Księdze Jakości, spełniając wymogi ISO-9001.
 
Spółka WSK Rzeszów uzyskała:

• certyfikat systemu ISO-9001, 1994 wydany przez Bureau Veritas Quality International z akredytacją USA, Holandii, Niemiec i Szwajcarii,
• zatwierdzenie wg JAR 145 jako organizacji obsługi,
• certyfikat zdolności do produkcji wg JAR,
• szereg zatwierdzeń i certyfikatów wydanych przez wiele renomowanych przedsiębiorstw międzynarodowych.
   

Dział Zapewnienia Jakości obejmował swoją działalnością: kontrolę procesów technologicznych, sprawozdawczość w zakresie kontroli jakości, audyty wewnętrzne itp.
 
W początkowej fazie okresu przemian strukturalnych przedsiębiorstwa poziom zatrudnienia wynosił prawie 10 tys. osób. W wyniku restrukturyzacji i przejścia pracowników do nowo powstałych spółek zależnych, a także odchodzenia doświadczonej kadry na świadczenia socjalne wskaźnik ten spadł do ok. 6 tys. osób w 1994 roku. Należy zaznaczyć, że spadkowi zatrudnienia towarzyszył systematyczny wzrost produkcji i zbytu, co jest najlepszym dowodem na słuszność podjętych na początku lat 90. decyzji.
 
Szczególną uwagę zaczęto przywiązywać do kwalifikacji rekrutowanych pracowników, kandydaci na poszczególne stanowiska w firmie musieli odtąd wykazać się specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Dokonywano w ten sposób sukcesywnej zmiany struktury zatrudnienia poprzez zastępowanie pracowników legitymujących się wykształceniem zawodowym na pracowników wysoko wykwalifikowanych.
 
W celu odmłodzenia kadry inżynieryjno-technicznej oraz pozyskania absolwentów szkół wyższych, cechujących się znajomością warsztatu, nowoczesnych technologii i języków obcych, wprowadzono system stypendiów fundowanych dla studentów z wysoką średnią ocen oraz programy praktyk i staży zawodowych, jak również udzielano nieoprocentowanych pożyczek na zagospodarowanie i umożliwiano częściowe pokrycie kosztów zakwaterowania.
 
Od 1966 roku wprowadzono system oceny pracowników, co ułatwiło m.in. sprawniejsze wyłanianie rezerwowej kadry kierowniczej. Wartościowanie stanowisk pracy przyczyniło się do racjonalizacji programu wynagrodzeń, który obejmował poza wynagrodzeniem zasadniczym szereg dodatków, premii i udogodnień socjalnych.
 
Ogólnokrajowe obniżenie zarobków na początku lat dziewięćdziesiątych widoczne także było w systemie płacowym WSK Rzeszów. Przez szereg lat, mimo ciągłego podnoszenia płac, poziom średniego wynagrodzenia w firmie znajdował się poniżej średniej krajowej.
We wrześniu 1999 roku na prośbę Ministerstwa Skarbu Państwa zarząd WSK opracował koncepcję prywatyzacji spółki zakładającą zaoferowanie większościowego pakietu grupie głównych klientów (w tym część istniejących akcji Skarbu Państwa przeznaczonych do zbycia oraz nowe akcje wyemitowane w celu podwyższenia kapitału akcyjnego). Rada Nadzorcza pozytywnie zaopiniowała koncepcję Zarządu, która została następnie przedstawiona Ministerstwu Skarbu i Ministerstwu Gospodarki. Wówczas Ministerstwo Skarbu Państwa dokonało wyboru doradcy prywatyzacyjnego, który stał się odpowiedzialny za opracowanie analizy spółki i strategii jej prywatyzacji oraz przeprowadzenie sprzedaży akcji WSK. Zarząd WSK miał nadzieję, że ostatecznie Ministerstwo Skarbu Państwa optymalnie przeprowadzi proces prywatyzacji i wybierze najlepszego dla WSK inwestora (inwestorów).
 
1990 - umowa licencyjno-kooperacyjna z ABB
1991 - zakończenie współpracy z krajami RWPG
1992 - wznowienie produkcji silników PZL-Franklin
           - rozpoczęcie programu kompleksowej restrukturyzacji - wydzielenie pierwszych spółek: TRANS-WSK i KONSBUD-WSK
           - rozszerzenie produkcji nielotniczej; nowi partnerzy: SAME, DEUTZ-FAHR (S+L+H), Volvo
1992-1993 - restrukturyzacja zakładu - zawarcie ugody bankowej
1993 - nowi partnerzy w produkcji lotniczej: General Electric, Allied Signal, Hispano-Suiza, Snecma
1994 - podpisanie aktu notarialnego o przekształceniu WSK w spółkę akcyjną i przyjęcie nazwy WSK „PZL-Rzeszów” S.A.
          - zakończenie prób kwalifikacyjnych w locie silnika K-15
1995 - Bureau Veritas Quality International przekazało WSK certyfikat systemu zapewnienia jakości według standardu ISO 9001 (21.05)
1996 - WSK jako pierwsza firma lotnicza w Polsce otrzymała certyfikat JAR 145 (7.02)
           - przedłużenie kontraktu z Pratt & Whitney Kanada
1997 - wytwórnia uzyskała certyfikat JAR-21G na produkcję sprzętu lotniczego (29.08)
           - 8 lipca minął termin składania pisemnych oświadczeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji WSK.